Arkusz interaktywny: Przekroje konstrukcji nawierzchni – ruch ciężarowy 40 t (oś 115 kN)
1. Podstawa prawna i założenia
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych (Dz.U. 2022 poz. 1518), § 76 ust. 1: nawierzchnię jezdni projektuje się na dopuszczalny nacisk pojedynczej osi co najmniej 115 kN. Typowy zestaw 40 t (ciągnik 2-osiowy + naczepa 3-osiowa) mieści się w tym obciążeniu (oś napędowa 11,5 t).
• § 76 ust. 2–4: do projektowania uwzględnia się pojazdy o DMC > 3,5 t, a ruch rzeczywisty przelicza się na sumaryczną liczbę równoważnych osi standardowych w okresie projektowym. § 75 ust. 1: konstrukcja ma przenieść obciążenia przez cały przyjęty okres użytkowania. § 24 ust. 1: utwardzone pobocze i opaska mają mieć taką samą konstrukcję jak przylegająca jezdnia.
• Rozporządzenie nie podaje grubości warstw. Typowe konstrukcje zawierają rekomendowane przez Ministra wzorce i standardy:
o WR-D-61 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych (wersja 01, od 17.07.2025; treść = KTKNPiP GDDKiA 2014) – nawierzchnie asfaltowe KR1–KR7.
o WR-D-63 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni jezdni przeznaczonych do ruchu bardzo lekkiego oraz innych części dróg (wersja 02, od 01.10.2026) – m.in. nawierzchnie z kostki na stanowiskach postojowych i jezdniach manewrowych.
o Wzorce i standardy nie są przepisami techniczno-budowlanymi, ale są uznanym sposobem wykazania zgodności z § 75–76.
• Masa 40 t nie wyznacza sama kategorii ruchu. Kategorię KR ustala się z prognozowanej liczby przejazdów pojazdów ciężkich w okresie projektowym (przeliczenie na osie 100 kN wg rozdz. 6 katalogu). Poniżej podano warianty dla wszystkich kategorii KR1–KR7; wybór konkretnej kolumny wynika z obliczenia ruchu projektowego.
• WR-D-61 wprost nie obejmuje nawierzchni z kostki (pkt 2.4) – dla kostki źródłem jest WR-D-63.
2. Kategorie ruchu i wymagana nośność
|
Kategoria |
N100 – mln osi 100 kN w okresie projektowym (pas obliczeniowy) |
Wymagany E2 na spodzie górnych warstw |
|
KR1 |
0,03 – 0,09 |
≥ 80 MPa |
|
KR2 |
0,09 – 0,50 |
≥ 80 MPa |
|
KR3 |
0,50 – 2,50 |
≥ 100 MPa |
|
KR4 |
2,50 – 7,30 |
≥ 100 MPa |
|
KR5 |
7,30 – 22,0 |
≥ 120 MPa |
|
KR6 |
22,0 – 52,0 |
≥ 120 MPa |
|
KR7 |
> 52,0 |
≥ 120 MPa |
Grupy nośności podłoża: G1 (CBR ≥ 10%, E2 ≥ 80 MPa), G2 (5–10%, 50–80 MPa), G3 (3–5%, 35–50 MPa), G4 (2–3%, 25–35 MPa). Podłoże o CBR < 2% wymaga projektu indywidualnego. Dla KR3–KR7 na poziomie spodu dolnych warstw wymaga się E2 ≥ 50 MPa (w razie potrzeby warstwa ulepszonego podłoża).
3. Nawierzchnie asfaltowe – górne warstwy (WR-D-61, tablice 9.1–9.7)
Grubości w cm. Warstwa ścieralna typowo 4 cm SMA lub AC (pkt 9.6). Oznaczenia: ŚC – ścieralna, WI – wiążąca AC, PZ-g – podbudowa zasadnicza z AC, PZ-d – podbudowa zasadnicza dolna, Σ – razem.
Wariant A1 – AC + mieszanka niezwiązana z kruszywem C90/3
|
KR |
ŚC |
WI |
PZ-g (AC) |
PZ-d (C90/3) |
Σ |
E2 na C90/3 |
|
KR1 |
4 |
5 |
– |
20 |
29 |
130 MPa |
|
KR2 |
4 |
8 |
– |
20 |
32 |
130 MPa |
|
KR3 |
4 |
5 |
7 |
20 |
36 |
160 MPa |
|
KR4 |
4 |
6 |
10 |
20 |
40 |
160 MPa |
|
KR5 |
4 |
8 |
12 |
20 |
44 |
180 MPa |
|
KR6 |
4 |
8 |
16 |
20 |
48 |
180 MPa |
|
KR7 |
4 |
8 |
18 |
20 |
50 |
180 MPa |
Wariant A2 – AC + mieszanka niezwiązana z kruszywem C50/30
Warstwy asfaltowe jak w A1, podbudowa zasadnicza dolna 22 cm C50/30.
|
KR |
ŚC |
WI |
PZ-g (AC) |
PZ-d (C50/30) |
Σ |
|
KR1 |
4 |
5 |
– |
22 |
31 |
|
KR2 |
4 |
8 |
– |
22 |
34 |
|
KR3 |
4 |
5 |
7 |
22 |
38 |
|
KR4 |
4 |
6 |
10 |
22 |
42 |
|
KR5 |
4 |
8 |
12 |
22 |
46 |
|
KR6 |
4 |
8 |
16 |
22 |
50 |
|
KR7 |
4 |
8 |
18 |
22 |
52 |
Wariant B – podbudowa zasadnicza w całości z AC (full-depth)
|
KR |
ŚC |
WI |
PZ (AC) |
Σ |
|
KR1 |
4 |
– |
10 |
14 |
|
KR2 |
4 |
6 |
8 |
18 |
|
KR3 |
4 |
8 |
10 |
22 |
|
KR4 |
4 |
8 |
14 |
26 |
|
KR5 |
4 |
8 |
18 |
30 |
|
KR6 |
4 |
8 |
22 |
34 |
|
KR7 |
4 |
8 |
24 |
36 |
Wariant C (półsztywny) – AC + mieszanka związana spoiwem hydraulicznym
|
KR |
ŚC |
WI |
PZ-g (AC) |
PZ-d (MZSH) |
Σ |
|
KR1 |
4 |
5 |
– |
18 |
27 |
|
KR2 |
4 |
7 |
– |
20 |
31 |
|
KR3 |
4 |
5 |
6 |
20 |
35 |
|
KR4 |
4 |
6 |
8 |
22 |
40 |
|
KR5 |
4 |
8 |
8 |
22 |
42 |
|
KR6 |
4 |
8 |
10 |
24 |
46 |
|
KR7 |
4 |
8 |
12 |
24 |
48 |
W podbudowie związanej spoiwem hydraulicznym obowiązkowe są zabiegi ograniczające spękania odbite (pkt 7.43–7.55 katalogu), dobrane do wytrzymałości podbudowy na ściskanie.
Wariant E – AC + recykling na zimno (MCE lub mieszanka z asfaltem spienionym)
|
KR |
ŚC |
WI |
PZ-g (AC) |
PZ-d (MCE/ASp.) |
Σ |
|
KR1 |
3 |
5 |
– |
15 |
23 |
|
KR2 |
4 |
8 |
– |
15 |
27 |
|
KR3 |
4 |
8 |
– |
20 |
32 |
|
KR4 |
4 |
5 |
7 |
20 |
36 |
|
KR5–KR7 |
nie stosuje się |
|
|
|
|
Warianty tylko dla ruchu lekkiego
A3 (kruszywo CNR) i D (grunt stabilizowany spoiwem hydraulicznym) katalog dopuszcza wyłącznie dla KR1–KR2. Przy regularnym ruchu zestawów 40 t zwykle nie mają zastosowania.
Mieszanki (typowe zestawienie do potwierdzenia w STWiORB)
• Ścieralna: SMA 8/11 lub AC 11 S; dla KR5–KR7 zwykle z asfaltem modyfikowanym PMB.
• Wiążąca: AC 16 W lub AC 22 W (KR3–KR7); dla KR5–KR7 często AC WMS.
• Podbudowa: AC 22 P lub AC 32 P.
• Dla parkingów i jezdni manewrowych samochodów ciężarowych (KR3–KR4) WR-D-63 wymaga określenia odporności mieszanki na koleinowanie.
4. Dolne warstwy i ulepszone podłoże (WR-D-61, tablice 8.2–8.3)
Oznaczenia: PP – podbudowa pomocnicza, WM – warstwa mrozoochronna z mieszanki niezwiązanej lub gruntu niewysadzinowego, WUP – warstwa ulepszonego podłoża. Grubości w cm.
KR5–KR7 (wymagane E2 ≥ 120 MPa) – tablica 8.2
|
Grupa podłoża |
Typ 1 |
Typ 2 |
|
G1 |
PP 15 (związana spoiwem hydr.) |
PP 15 (związana spoiwem hydr.) |
|
G2 |
PP 15 + WM 20 |
PP 17 + WUP 20 (mieszanka niezwiązana) |
|
G3 |
PP 15 + WM 20 + WUP 20 (grunt stabilizowany spoiwem) |
PP 20 + WUP 25 (mieszanka niezwiązana) |
|
G4 |
PP 15 + WM 20 + WUP 25 (grunt stabilizowany spoiwem) |
PP 20 + WUP 40 (mieszanka niezwiązana) |
KR3–KR4 (wymagane E2 ≥ 100 MPa) – tablica 8.3
|
Grupa podłoża |
Typ 5 |
Typ 6 |
|
G1 |
PP 15 (związana spoiwem hydr.) |
PP 15 (związana spoiwem hydr.) |
|
G2 |
PP 15 + WM 20 |
PP 18 |
|
G3 |
PP 15 + WM 20 + WUP 20 (grunt stabilizowany spoiwem) |
PP 18 + WUP 25 (mieszanka niezwiązana) |
|
G4 |
PP 15 + WM 20 + WUP 25 (grunt stabilizowany spoiwem) |
PP 18 + WUP 40 (mieszanka niezwiązana) |
Katalog podaje w tych tablicach więcej typów rozwiązań (np. z podbudową pomocniczą niezwiązaną). Dla KR1–KR2 obowiązuje tablica 8.4. Na danym odcinku zaleca się jeden typ dla wszystkich grup podłoża.
Mrozoodporność (tablica 10.1)
Łączna grubość nawierzchni i ulepszonego podłoża co najmniej (hz – głębokość przemarzania wg PN-81/B-03020):
|
KR |
G2 |
G3 |
G4 |
|
KR3 |
0,50 hz |
0,60 hz |
0,70 hz |
|
KR4 |
0,55 hz |
0,65 hz |
0,75 hz |
|
KR5 |
0,60 hz |
0,70 hz |
0,80 hz |
|
KR6–KR7 |
0,65 hz |
0,75 hz |
0,85 hz |
Warstwa odsączająca na gruntach wątpliwych i wysadzinowych przy zwierciadle wody gruntowej < 1,5 m od spodu konstrukcji: min. 20 cm dla KR3–KR7 (15 cm dla KR1–KR2).
5. Nawierzchnie z betonowej kostki brukowej (WR-D-63, tab. 9.4.1 – stanowiska postojowe i jezdnie manewrowe)
WR-D-63 przypisuje parkingom i placom manewrowym dla samochodów ciężarowych i autobusów kategorię KR4 (KR3 przy ruchu sporadycznym; tab. 6.11.1). To właściwa kolumna dla placów i dojazdów obsługujących zestawy 40 t.
Wariant K1 – podbudowa z mieszanki niezwiązanej C90/3
|
KR |
Kostka betonowa |
Podsypka |
Podbudowa C90/3 |
Σ |
E2 na podbudowie / pod nią |
|
KR1 |
8 |
3 |
19 |
30 |
130 / 80 MPa |
|
KR2 |
8 |
3 |
30 |
41 |
160 / 80 MPa |
|
KR3 |
10 |
3 |
35 |
48 |
180 / 100 MPa |
|
KR4 |
10 |
3 |
40 |
53 |
180 / 100 MPa |
Wariant K2 – podbudowa z mieszanki związanej spoiwem hydraulicznym
|
KR |
Kostka betonowa |
Podsypka |
Podbudowa MZSH |
Σ |
E2 pod podbudową |
|
KR1 |
8 |
3 |
17 (C3/4) |
28 |
80 MPa |
|
KR2 |
8 |
3 |
22 (C3/4) |
33 |
80 MPa |
|
KR3 |
10 |
3 |
27 (C5/6) |
40 |
100 MPa |
|
KR4 |
10 |
3 |
32 (C5/6) |
45 |
100 MPa |
Pod tymi warstwami stosuje się dolne warstwy i ulepszone podłoże jak w rozdziale 4 (KR3–KR4: E2 ≥ 100 MPa).
Podsypka i spoiny (pkt 11.5.2–11.5.3): na podbudowie niezwiązanej – podsypka z mieszanki niezwiązanej; na podbudowie związanej – podsypka cementowo-piaskowa 1:4 o wytrzymałości na ściskanie ≥ 14 MPa (o ile projektant nie postanowi inaczej). Spoiny kostki betonowej wypełnia się mieszanką niezwiązaną.
Kostka kamienna 9/11: WR-D-63 daje typowe konstrukcje placów manewrowych tylko dla KR1–KR2 (podsypka 5 cm, podbudowa 19–25 cm C90/3 lub 17–22 cm C3/4). Przy ruchu zestawów 40 t (KR3+) nie ma typowej konstrukcji.
Jezdnie KR5–KR7 z kostki: żaden z rekomendowanych katalogów nie podaje typowej konstrukcji. Potrzebny jest projekt indywidualny albo konstrukcja asfaltowa lub betonowa (WR-D-62).
6. Jak wybrać wariant dla ruchu 40 t
|
Sytuacja |
Kategoria (orientacyjnie, do potwierdzenia obliczeniem) |
Zalecane warianty |
|
Dojazd do posesji, sporadyczne TIR-y |
KR2–KR3 |
A1, B, C; kostka K1/K2 |
|
Droga dojazdowa do zakładu, plac manewrowy, parking TIR |
KR3–KR4 |
A1/A2, B, C, E; kostka K1/K2 w kolumnie KR4 |
|
Droga powiatowa/wojewódzka z dużym udziałem ciężkich |
KR5–KR6 |
A1/A2, B, C |
|
Droga krajowa, ekspresowa, ciężki ruch tranzytowy |
KR6–KR7 |
A1/A2, B, C (lub nawierzchnia betonowa WR-D-62) |
Uwagi:
• Na terenach górniczych wymagane są dodatkowe zabezpieczenia konstrukcji (§ 75 ust. 2).
• Na skrzyżowaniach grubości przyjmuje się dla najbardziej obciążonego wlotu (WR-D-63 pkt 9.7).
• Zatoki autobusowe: na drogach zamiejskich co najmniej KR2, w ulicach kategoria obliczona podniesiona o jeden (WR-D-63 pkt 6.10).
• Podbudowę grubszą niż maksymalna dla jednej warstwy wykonuje się w dwóch warstwach z tego samego materiału, z pełnym zespoleniem (WR-D-61 pkt 9.11).
• Rozporządzenie zmieniono rozporządzeniem Dz.U. 2025 poz. 1352 (od 22.10.2025). Nie sprawdziłem, czy zmiana dotyczy § 75–76; przed wydaniem projektu warto to zweryfikować w tekście ujednoliconym.
7. Źródła
• Rozporządzenie MI z 24.06.2022, Dz.U. 2022 poz. 1518, § 24, § 75, § 76 – https://eli.gov.pl/eli/DU/2022/1518/ogl
• WR-D-61 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych (v01, 17.07.2025) – https://www.gov.pl/attachment/20d9962d-1f89-419d-8080-cff54d14e30f (tablice odczytane z wydania KTKNPiP 2014, załącznik do zarządzenia nr 31 GDDKiA, którego treść WR-D-61 przejmuje bez zmian merytorycznych)
• WR-D-63 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni jezdni przeznaczonych do ruchu bardzo lekkiego oraz innych części dróg (v02, 01.10.2026), tab. 9.4.1 – https://www.gov.pl/attachment/f9770345-61c9-4107-9f36-dd030682b1de
• WR-D-62 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni sztywnych (v01, 17.07.2025) – https://www.gov.pl/attachment/838d9c2a-473c-473c-8e8e-8b55f6ef1435