Usługi Poradnictwo Szkolenia Komputerowe Wojciech Dobrzycki

Arkusz interaktywny: Przekroje konstrukcji nawierzchni – ruch ciężarowy 40 t (oś 115 kN)


1. Podstawa prawna i założenia

•         Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych (Dz.U. 2022 poz. 1518), § 76 ust. 1: nawierzchnię jezdni projektuje się na dopuszczalny nacisk pojedynczej osi co najmniej 115 kN. Typowy zestaw 40 t (ciągnik 2-osiowy + naczepa 3-osiowa) mieści się w tym obciążeniu (oś napędowa 11,5 t).

•         § 76 ust. 2–4: do projektowania uwzględnia się pojazdy o DMC > 3,5 t, a ruch rzeczywisty przelicza się na sumaryczną liczbę równoważnych osi standardowych w okresie projektowym. § 75 ust. 1: konstrukcja ma przenieść obciążenia przez cały przyjęty okres użytkowania. § 24 ust. 1: utwardzone pobocze i opaska mają mieć taką samą konstrukcję jak przylegająca jezdnia.

•         Rozporządzenie nie podaje grubości warstw. Typowe konstrukcje zawierają rekomendowane przez Ministra wzorce i standardy:

o        WR-D-61 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych (wersja 01, od 17.07.2025; treść = KTKNPiP GDDKiA 2014) – nawierzchnie asfaltowe KR1–KR7.

o        WR-D-63 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni jezdni przeznaczonych do ruchu bardzo lekkiego oraz innych części dróg (wersja 02, od 01.10.2026) – m.in. nawierzchnie z kostki na stanowiskach postojowych i jezdniach manewrowych.

o        Wzorce i standardy nie są przepisami techniczno-budowlanymi, ale są uznanym sposobem wykazania zgodności z § 75–76.

•         Masa 40 t nie wyznacza sama kategorii ruchu. Kategorię KR ustala się z prognozowanej liczby przejazdów pojazdów ciężkich w okresie projektowym (przeliczenie na osie 100 kN wg rozdz. 6 katalogu). Poniżej podano warianty dla wszystkich kategorii KR1–KR7; wybór konkretnej kolumny wynika z obliczenia ruchu projektowego.

•         WR-D-61 wprost nie obejmuje nawierzchni z kostki (pkt 2.4) – dla kostki źródłem jest WR-D-63.

2. Kategorie ruchu i wymagana nośność

Kategoria

N100 – mln osi 100 kN w okresie projektowym (pas obliczeniowy)

Wymagany E2 na spodzie górnych warstw

KR1

0,03 – 0,09

≥ 80 MPa

KR2

0,09 – 0,50

≥ 80 MPa

KR3

0,50 – 2,50

≥ 100 MPa

KR4

2,50 – 7,30

≥ 100 MPa

KR5

7,30 – 22,0

≥ 120 MPa

KR6

22,0 – 52,0

≥ 120 MPa

KR7

> 52,0

≥ 120 MPa

Grupy nośności podłoża: G1 (CBR ≥ 10%, E2 ≥ 80 MPa), G2 (5–10%, 50–80 MPa), G3 (3–5%, 35–50 MPa), G4 (2–3%, 25–35 MPa). Podłoże o CBR < 2% wymaga projektu indywidualnego. Dla KR3–KR7 na poziomie spodu dolnych warstw wymaga się E2 ≥ 50 MPa (w razie potrzeby warstwa ulepszonego podłoża).

3. Nawierzchnie asfaltowe – górne warstwy (WR-D-61, tablice 9.1–9.7)

Grubości w cm. Warstwa ścieralna typowo 4 cm SMA lub AC (pkt 9.6). Oznaczenia: ŚC – ścieralna, WI – wiążąca AC, PZ-g – podbudowa zasadnicza z AC, PZ-d – podbudowa zasadnicza dolna, Σ – razem.

Wariant A1 – AC + mieszanka niezwiązana z kruszywem C90/3

KR

ŚC

WI

PZ-g (AC)

PZ-d (C90/3)

Σ

E2 na C90/3

KR1

4

5

–

20

29

130 MPa

KR2

4

8

–

20

32

130 MPa

KR3

4

5

7

20

36

160 MPa

KR4

4

6

10

20

40

160 MPa

KR5

4

8

12

20

44

180 MPa

KR6

4

8

16

20

48

180 MPa

KR7

4

8

18

20

50

180 MPa

Wariant A2 – AC + mieszanka niezwiązana z kruszywem C50/30

Warstwy asfaltowe jak w A1, podbudowa zasadnicza dolna 22 cm C50/30.

KR

ŚC

WI

PZ-g (AC)

PZ-d (C50/30)

Σ

KR1

4

5

–

22

31

KR2

4

8

–

22

34

KR3

4

5

7

22

38

KR4

4

6

10

22

42

KR5

4

8

12

22

46

KR6

4

8

16

22

50

KR7

4

8

18

22

52

Wariant B – podbudowa zasadnicza w całości z AC (full-depth)

KR

ŚC

WI

PZ (AC)

Σ

KR1

4

–

10

14

KR2

4

6

8

18

KR3

4

8

10

22

KR4

4

8

14

26

KR5

4

8

18

30

KR6

4

8

22

34

KR7

4

8

24

36

Wariant C (półsztywny) – AC + mieszanka związana spoiwem hydraulicznym

KR

ŚC

WI

PZ-g (AC)

PZ-d (MZSH)

Σ

KR1

4

5

–

18

27

KR2

4

7

–

20

31

KR3

4

5

6

20

35

KR4

4

6

8

22

40

KR5

4

8

8

22

42

KR6

4

8

10

24

46

KR7

4

8

12

24

48

W podbudowie związanej spoiwem hydraulicznym obowiązkowe są zabiegi ograniczające spękania odbite (pkt 7.43–7.55 katalogu), dobrane do wytrzymałości podbudowy na ściskanie.

Wariant E – AC + recykling na zimno (MCE lub mieszanka z asfaltem spienionym)

KR

ŚC

WI

PZ-g (AC)

PZ-d (MCE/ASp.)

Σ

KR1

3

5

–

15

23

KR2

4

8

–

15

27

KR3

4

8

–

20

32

KR4

4

5

7

20

36

KR5–KR7

nie stosuje się

 

 

 

 

Warianty tylko dla ruchu lekkiego

A3 (kruszywo CNR) i D (grunt stabilizowany spoiwem hydraulicznym) katalog dopuszcza wyłącznie dla KR1–KR2. Przy regularnym ruchu zestawów 40 t zwykle nie mają zastosowania.

Mieszanki (typowe zestawienie do potwierdzenia w STWiORB)

•         Ścieralna: SMA 8/11 lub AC 11 S; dla KR5–KR7 zwykle z asfaltem modyfikowanym PMB.

•         Wiążąca: AC 16 W lub AC 22 W (KR3–KR7); dla KR5–KR7 często AC WMS.

•         Podbudowa: AC 22 P lub AC 32 P.

•         Dla parkingów i jezdni manewrowych samochodów ciężarowych (KR3–KR4) WR-D-63 wymaga określenia odporności mieszanki na koleinowanie.

4. Dolne warstwy i ulepszone podłoże (WR-D-61, tablice 8.2–8.3)

Oznaczenia: PP – podbudowa pomocnicza, WM – warstwa mrozoochronna z mieszanki niezwiązanej lub gruntu niewysadzinowego, WUP – warstwa ulepszonego podłoża. Grubości w cm.

KR5–KR7 (wymagane E2 ≥ 120 MPa) – tablica 8.2

Grupa podłoża

Typ 1

Typ 2

G1

PP 15 (związana spoiwem hydr.)

PP 15 (związana spoiwem hydr.)

G2

PP 15 + WM 20

PP 17 + WUP 20 (mieszanka niezwiązana)

G3

PP 15 + WM 20 + WUP 20 (grunt stabilizowany spoiwem)

PP 20 + WUP 25 (mieszanka niezwiązana)

G4

PP 15 + WM 20 + WUP 25 (grunt stabilizowany spoiwem)

PP 20 + WUP 40 (mieszanka niezwiązana)

KR3–KR4 (wymagane E2 ≥ 100 MPa) – tablica 8.3

Grupa podłoża

Typ 5

Typ 6

G1

PP 15 (związana spoiwem hydr.)

PP 15 (związana spoiwem hydr.)

G2

PP 15 + WM 20

PP 18

G3

PP 15 + WM 20 + WUP 20 (grunt stabilizowany spoiwem)

PP 18 + WUP 25 (mieszanka niezwiązana)

G4

PP 15 + WM 20 + WUP 25 (grunt stabilizowany spoiwem)

PP 18 + WUP 40 (mieszanka niezwiązana)

Katalog podaje w tych tablicach więcej typów rozwiązań (np. z podbudową pomocniczą niezwiązaną). Dla KR1–KR2 obowiązuje tablica 8.4. Na danym odcinku zaleca się jeden typ dla wszystkich grup podłoża.

Mrozoodporność (tablica 10.1)

Łączna grubość nawierzchni i ulepszonego podłoża co najmniej (hz – głębokość przemarzania wg PN-81/B-03020):

KR

G2

G3

G4

KR3

0,50 hz

0,60 hz

0,70 hz

KR4

0,55 hz

0,65 hz

0,75 hz

KR5

0,60 hz

0,70 hz

0,80 hz

KR6–KR7

0,65 hz

0,75 hz

0,85 hz

Warstwa odsączająca na gruntach wątpliwych i wysadzinowych przy zwierciadle wody gruntowej < 1,5 m od spodu konstrukcji: min. 20 cm dla KR3–KR7 (15 cm dla KR1–KR2).

5. Nawierzchnie z betonowej kostki brukowej (WR-D-63, tab. 9.4.1 – stanowiska postojowe i jezdnie manewrowe)

WR-D-63 przypisuje parkingom i placom manewrowym dla samochodów ciężarowych i autobusów kategorię KR4 (KR3 przy ruchu sporadycznym; tab. 6.11.1). To właściwa kolumna dla placów i dojazdów obsługujących zestawy 40 t.

Wariant K1 – podbudowa z mieszanki niezwiązanej C90/3

KR

Kostka betonowa

Podsypka

Podbudowa C90/3

Σ

E2 na podbudowie / pod nią

KR1

8

3

19

30

130 / 80 MPa

KR2

8

3

30

41

160 / 80 MPa

KR3

10

3

35

48

180 / 100 MPa

KR4

10

3

40

53

180 / 100 MPa

Wariant K2 – podbudowa z mieszanki związanej spoiwem hydraulicznym

KR

Kostka betonowa

Podsypka

Podbudowa MZSH

Σ

E2 pod podbudową

KR1

8

3

17 (C3/4)

28

80 MPa

KR2

8

3

22 (C3/4)

33

80 MPa

KR3

10

3

27 (C5/6)

40

100 MPa

KR4

10

3

32 (C5/6)

45

100 MPa

Pod tymi warstwami stosuje się dolne warstwy i ulepszone podłoże jak w rozdziale 4 (KR3–KR4: E2 ≥ 100 MPa).

Podsypka i spoiny (pkt 11.5.2–11.5.3): na podbudowie niezwiązanej – podsypka z mieszanki niezwiązanej; na podbudowie związanej – podsypka cementowo-piaskowa 1:4 o wytrzymałości na ściskanie ≥ 14 MPa (o ile projektant nie postanowi inaczej). Spoiny kostki betonowej wypełnia się mieszanką niezwiązaną.

Kostka kamienna 9/11: WR-D-63 daje typowe konstrukcje placów manewrowych tylko dla KR1–KR2 (podsypka 5 cm, podbudowa 19–25 cm C90/3 lub 17–22 cm C3/4). Przy ruchu zestawów 40 t (KR3+) nie ma typowej konstrukcji.

Jezdnie KR5–KR7 z kostki: żaden z rekomendowanych katalogów nie podaje typowej konstrukcji. Potrzebny jest projekt indywidualny albo konstrukcja asfaltowa lub betonowa (WR-D-62).

6. Jak wybrać wariant dla ruchu 40 t

Sytuacja

Kategoria (orientacyjnie, do potwierdzenia obliczeniem)

Zalecane warianty

Dojazd do posesji, sporadyczne TIR-y

KR2–KR3

A1, B, C; kostka K1/K2

Droga dojazdowa do zakładu, plac manewrowy, parking TIR

KR3–KR4

A1/A2, B, C, E; kostka K1/K2 w kolumnie KR4

Droga powiatowa/wojewódzka z dużym udziałem ciężkich

KR5–KR6

A1/A2, B, C

Droga krajowa, ekspresowa, ciężki ruch tranzytowy

KR6–KR7

A1/A2, B, C (lub nawierzchnia betonowa WR-D-62)

Uwagi:

•         Na terenach górniczych wymagane są dodatkowe zabezpieczenia konstrukcji (§ 75 ust. 2).

•         Na skrzyżowaniach grubości przyjmuje się dla najbardziej obciążonego wlotu (WR-D-63 pkt 9.7).

•         Zatoki autobusowe: na drogach zamiejskich co najmniej KR2, w ulicach kategoria obliczona podniesiona o jeden (WR-D-63 pkt 6.10).

•         Podbudowę grubszą niż maksymalna dla jednej warstwy wykonuje się w dwóch warstwach z tego samego materiału, z pełnym zespoleniem (WR-D-61 pkt 9.11).

•         Rozporządzenie zmieniono rozporządzeniem Dz.U. 2025 poz. 1352 (od 22.10.2025). Nie sprawdziłem, czy zmiana dotyczy § 75–76; przed wydaniem projektu warto to zweryfikować w tekście ujednoliconym.

7. Źródła

•         Rozporządzenie MI z 24.06.2022, Dz.U. 2022 poz. 1518, § 24, § 75, § 76 – https://eli.gov.pl/eli/DU/2022/1518/ogl

•         WR-D-61 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych (v01, 17.07.2025) – https://www.gov.pl/attachment/20d9962d-1f89-419d-8080-cff54d14e30f (tablice odczytane z wydania KTKNPiP 2014, załącznik do zarządzenia nr 31 GDDKiA, którego treść WR-D-61 przejmuje bez zmian merytorycznych)

•         WR-D-63 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni jezdni przeznaczonych do ruchu bardzo lekkiego oraz innych części dróg (v02, 01.10.2026), tab. 9.4.1 – https://www.gov.pl/attachment/f9770345-61c9-4107-9f36-dd030682b1de

•         WR-D-62 Katalog typowych konstrukcji nawierzchni sztywnych (v01, 17.07.2025) – https://www.gov.pl/attachment/838d9c2a-473c-473c-8e8e-8b55f6ef1435